Nội dung chính
Việc trùng tu nhà hát cổ Minh Khiêm Đường tại lăng vua Tự Đức đang gây ra nhiều tranh luận gay gắt về tính nguyên gốc, buộc các chuyên gia phải đối thoại để tìm ra phương án bảo tồn tối ưu nhất.
Minh Khiêm Đường không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là nhà hát cổ xưa và duy nhất còn tồn tại trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn. Chính vì giá trị lịch sử độc bản này, bất kỳ sự thay đổi nhỏ nào trong quá trình trùng tu cũng trở thành tâm điểm của giới nghiên cứu và dư luận.
Nghi vấn làm mất đi dấu ấn kiến trúc nguyên bản
Trong thời gian vừa qua, nhiều ý kiến quan ngại cho rằng công tác trùng tu nhà hát Minh Khiêm Đường (thuộc lăng vua Tự Đức, Huế) đang có dấu hiệu làm sai lệch hiện trạng trước khi hạ giải. Điểm gây tranh cãi lớn nhất chính là việc hai cửa lớn ở chái Đông đã bị bịt kín bằng ván gỗ. Trước đó, khu vực này vốn có cấu trúc 5 ô cửa rõ rệt, bao gồm hai cửa lớn, hai cửa nhỏ và một cửa giữa.
Bên cạnh đó, hệ thống trang trí nhật nguyệt và tinh tú trên trần nhà hát cũng khiến giới chuyên môn băn khoăn. Cụ thể, số lượng sao sau khi được vẽ lại đã tăng từ 143 lên 183 ngôi sao. Dù đơn vị tư vấn giải thích rằng điều này dựa trên các tư liệu ảnh giai đoạn 1920-1929 mới tiếp nhận được, nhưng việc thay đổi số lượng này vẫn đặt ra câu hỏi lớn về cơ sở khoa học và sự phù hợp với điển chế triều Nguyễn.
Về công năng của gác nhỏ tại chái Đông, các quan điểm cũng đang chia rẽ. Một bên cho rằng đây là “long đình” dành cho vua, trong khi bên khác lại nhận định đây có thể là không gian sân khấu hoặc nơi thực hiện các nghi lễ sau khi vua băng hà.
Đối thoại chuyên môn: Khi các nhà nghiên cứu lên tiếng
Trước những luồng ý kiến trái chiều, ngày 14/4, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã tổ chức buổi đối thoại trực tiếp giữa các nhà nghiên cứu, hội đồng khoa học và đơn vị thi công.
Đại diện đơn vị thi công lập luận rằng việc bịt hai cửa lớn ở chái Đông là để đưa công trình về trạng thái nguyên bản, vì cho rằng các cửa này có thể chỉ mới xuất hiện muộn hơn nhằm thay đổi công năng công trình sau thời vua Tự Đức. Họ cũng dẫn chứng việc một số chi tiết như bản lề đã được làm mới sau năm 1975 để chứng minh tính không nguyên gốc của các hạng mục hiện tại.
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đã đưa ra phản biện sắc sảo. Theo ông, dựa trên điển lệ triều Nguyễn, vị trí ngự tọa của vua thường đặt dưới bức hoành phi chính. Do đó, nơi vua xem hát có khả năng cao là bục gỗ ở chái Tây, phía dưới hoành phi “Minh Khiêm Đường”. Ông cho rằng hai cửa lớn bị bịt có thể chính là lối ra vào của các diễn viên tuồng. Thêm vào đó, trong sân khấu truyền thống, hai cửa này còn mang ý nghĩa biểu tượng “cửa sinh – cửa tử”, là yếu tố văn hóa không nên tùy tiện loại bỏ.
Kết luận và yêu cầu khôi phục yếu tố gốc
Sau khi lắng nghe đa chiều, lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế nhận định Minh Khiêm Đường là công trình đặc biệt có tính nguyên gốc cao, do đó mọi sự điều chỉnh cần phải cực kỳ thận trọng.
TS. Nguyễn Phước Hải Trung – Phó Giám đốc Trung tâm – cũng đưa ra nhận định chuyên môn rằng căn gác chái Đông có thể mang ý nghĩa nghi lễ sau khi vua băng hà hơn là nơi vua ngồi xem hát khi còn sống. Đồng thời, ông nhấn mạnh hai cửa lớn khả năng cao là lối ra vào phục vụ biểu diễn, phù hợp với quy ước sân khấu truyền thống.
Kết thúc buổi làm việc, ông Hoàng Việt Trung – Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế – đã đưa ra kết luận quan trọng: Vì công trình chưa nghiệm thu, Ban quản lý dự án và đơn vị thi công phải thực hiện điều chỉnh ngay lập tức. Cụ thể, yêu cầu khôi phục lại hai cửa lớn đã bị bịt kín và chỉnh sửa lại hệ thống chòm sao trên trần theo đúng tư liệu thực tế trước khi hạ giải.
Sự việc này là một bài học đắt giá trong công tác trùng tu di tích: cần tuân thủ tuyệt đối yếu tố gốc và quy trình báo cáo minh bạch khi có bất kỳ thay đổi phương án nào. Việc thống nhất phương án sau đối thoại không chỉ giúp bảo vệ giá trị kiến trúc mà còn gìn giữ trọn vẹn linh hồn của Minh Khiêm Đường – một báu vật văn hóa của cố đô Huế.
Bạn nghĩ sao về việc điều chỉnh các chi tiết di tích dựa trên tư liệu mới? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn với chúng tôi.