Nội dung chính
Cuộc đàm phán trực tiếp tại Islamabad giữa Mỹ và Iran đã chính thức đổ vỡ, đặt khu vực Trung Đông trước ngưỡng cửa của một cuộc đối đầu quân sự mới đầy căng thẳng.
Sau 21 giờ thương lượng căng thẳng tại thủ đô Pakistan, phái đoàn Mỹ và Iran đã rời bàn đàm phán mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận chung nào. Sự kiện diễn ra từ ngày 11/4 đến rạng sáng 12/4 này đánh dấu nỗ lực đối thoại trực tiếp đầu tiên kể từ năm 1979, nhưng thực tế cho thấy hố sâu ngăn cách giữa Washington và Tehran vẫn chưa thể khỏa lấp.
Nguy cơ leo thang: Khi ngoại giao nhường chỗ cho quân sự
Sự thất bại của vòng đàm phán tại Islamabad làm dấy lên lo ngại về việc lệnh ngừng bắn tạm thời (có hiệu lực đến ngày 22/4) sẽ sớm tan vỡ. Tổng thống Donald Trump, người nổi tiếng với phong cách đàm phán cứng rắn, đã không ngần ngại đưa ra những tuyên bố mang tính răn đe cao.
Ngay sau khi kết thúc phiên họp, ông Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz với lý do “gỡ bỏ thủy lôi và mở cửa hoàn toàn tuyến hàng hải”. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây là một thông điệp chính trị mạnh mẽ nhằm gây áp lực lên Tehran. Thậm chí, các nguồn tin thạo tin cho biết Nhà Trắng đang cân nhắc các cuộc tấn công quân sự hạn chế để phá vỡ thế bế tắc hiện tại.
Phía Iran cũng không hề lùi bước. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng bất kỳ hành động sai lầm nào từ phía đối phương sẽ khiến họ phải đối mặt với “vòng xoáy chết chóc”. Việc Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz là một đòn bẩy chiến lược mà họ sẵn sàng sử dụng để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.
Tại sao hai cường quốc không thể tìm thấy tiếng nói chung?
Theo các chuyên gia phân tích địa chính trị, vấn đề không nằm ở kỹ thuật đàm phán mà nằm ở sự xung đột trực diện về lợi ích cốt lõi. Sự khác biệt này có thể tóm gọn qua các điểm sau:
- Phía Mỹ: Tập trung vào việc thiết lập các giới hạn nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân của Iran, đảm bảo an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và giảm thiểu ảnh hưởng của Tehran tại khu vực.
- Phía Iran: Ưu tiên hàng đầu là dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt kinh tế, được quốc tế công nhận vị thế và đảm bảo an ninh quốc gia không bị can thiệp.
Bà Fatemeh Aman từ Hội đồng Đại Tây Dương nhận định rằng: “Mục tiêu cốt lõi của hai bên hiện không tương thích”. Trong khi Washington muốn nhận được những nhượng bộ về chương trình hạt nhân trước, thì Tehran lại yêu cầu được nới lỏng trừng phạt trước. Sự thiếu hụt niềm tin trầm trọng khiến mọi nỗ lực tiến tới một thỏa thuận toàn diện trở nên cực kỳ mong manh.
Kịch bản nào cho tương lai: Xung đột hay một “khoảng lặng” ngoại giao?
Dù nguy cơ bùng nổ xung đột là hiện hữu, nhưng các nhà phân tích vẫn giữ một thái độ lạc quan thận trọng. Thay vì một cuộc chiến tổng lực, kịch bản khả thi hơn có thể là một giai đoạn đầy biến động với các hành động răn đe lẫn nhau.
Ali Vaez, chuyên gia từ Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, cho rằng các bên có thể sẽ trải qua một “khoảng lặng” để đánh giá lại đòn bẩy của mình. Nếu các cuộc đàm phán được nối lại, chúng có thể không bắt đầu bằng những vấn đề gai góc nhất mà sẽ đi từ các bước kỹ thuật nhỏ nhằm xây dựng lại lòng tin.
Tuy nhiên, áp lực từ các đồng minh cũng là một biến số không thể bỏ qua. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã cảnh báo rằng lệnh ngừng bắn có thể kết thúc bất cứ lúc nào nếu Iran không thực hiện đúng cam kết về việc mở lại eo biển Hormuz. Một sự cố nhỏ hoặc một tính toán sai lầm từ bất kỳ bên nào cũng có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột rộng lớn hơn.
Góc nhìn chuyên gia: Lịch sử cho thấy các thỏa thuận lớn như JCPOA (2015) thường mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để đạt được. Trong bối cảnh hiện tại, chìa khóa để tránh một cuộc chiến toàn diện nằm ở việc duy trì các kênh ngoại giao hậu trường và khả năng kiềm chế trước các sự cố ngẫu nhiên tại các điểm nóng như eo biển Hormuz.
Bạn nghĩ sao về động thái cứng rắn của Mỹ trong thời điểm này? Liệu ngoại giao có còn là cứu cánh duy nhất cho Trung Đông? Hãy để lại ý kiến của bạn bên dưới.