Nội dung chính
Sự chuyển dịch mạnh mẽ sang nền kinh tế gig tại Trung Quốc đang khiến 247 triệu người rời bỏ “bát cơm sắt” để tìm kiếm sự tự chủ hoặc đơn giản là để tồn tại.
Tại các bệnh viện lớn ở Quảng Châu, hình ảnh những người trẻ không mặc áo blouse nhưng vẫn tất bật điều phối bệnh nhân đã không còn xa lạ. Zhao Xiaoyu, 25 tuổi, là một ví dụ điển hình. Dù sở hữu bằng cử nhân điều dưỡng, cô hiện là một “hộ tống y tế” chuyên nghiệp, giúp khách hàng xử lý mọi thủ tục khám chữa bệnh. Với thu nhập dao động từ 6.000 đến 8.000 nhân dân tệ mỗi tháng, Zhao chấp nhận sự bất định để đổi lấy quyền kiểm soát thời gian cá nhân.
Cú xoay trục lịch sử của lực lượng lao động Trung Quốc
Số liệu tính đến quý III/2025 đã phác họa một thực tế chấn động: khoảng 247 triệu người đang làm việc theo mô hình linh hoạt, chiếm tới 30% tổng lực lượng lao động quốc gia. Con số này đã tăng vọt so với mức 200 triệu người vào năm 2021. Đáng chú ý, nhóm thanh niên dưới 24 tuổi đang chiếm ưu thế áp đảo trong lực lượng lao động trên các nền tảng số.
Đây không chỉ là sự thay đổi về hình thức làm việc, mà là một cuộc cách mạng về tư duy nghề nghiệp. Khái niệm “bát cơm sắt” – những vị trí biên chế ổn định trong các cơ quan nhà nước hay tập đoàn lớn – đang dần mất đi sức hút. Nguyên nhân đến từ áp lực khốc liệt của cuộc đua việc làm khi số lượng sinh viên tốt nghiệp lập đỉnh mới, cùng với đó là sự phản kháng đối với văn hóa làm việc “996” (làm từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày/tuần) vốn đang vắt kiệt sức lao động của giới trẻ.
Hai thái cực của nền kinh tế gig: Tự chủ và Sinh tồn
Nền kinh tế chia sẻ đang phân hóa rõ rệt thành hai nhóm đối tượng với những trải nghiệm hoàn toàn trái ngược.
Nhóm lao động tri thức: Làm chủ lối sống
Đối với những người có kỹ năng cao, làm việc tự do là cách để tối ưu hóa thu nhập và phong cách sống. Andrew Liu, một lập trình viên 29 tuổi, đã rời bỏ các tập đoàn Internet lớn để tập trung phát triển các sản phẩm AI từ xa. Với mức thu nhập lên tới 500.000 nhân dân tệ mỗi năm, anh coi công việc là một phần của lối sống thay vì một sự ràng buộc. Tương tự, Bruce Tang (24 tuổi) đã biến sở thích xê dịch thành nghề “bạn đồng hành du lịch”, thu về hàng trăm nhân dân tệ mỗi ngày nhờ khả năng lên lịch trình và chụp ảnh chuyên nghiệp.
Nhóm lao động phổ thông: Lưới an sinh bất đắc dĩ
Ngược lại, một mảng tối khác của nền kinh tế này là những người buộc phải làm việc linh hoạt để duy trì mức sống tối thiểu. Khi tăng trưởng kinh tế chậm lại, sự ổn định trở thành một thứ xa xỉ. Trên nền tảng Xianyu của Alibaba, một “nền kinh tế làm mọi thứ” đã hình thành, nơi người trẻ rao bán mọi kỹ năng từ dắt chó đi dạo đến giám sát việc học cho trẻ em.
Thậm chí, ngay cả giới trí thức như y bác sĩ cũng không đứng ngoài làn sóng này. Theo báo cáo từ South China Morning Post, thu nhập của nhiều bác sĩ đã sụt giảm từ 30-40%, buộc họ phải làm thêm các công việc giao hàng để trang trải chi phí sinh hoạt. Khảo sát năm 2025 chỉ ra rằng gần 80% lao động trên nền tảng số có thu nhập chưa tới 2.000 nhân dân tệ/tháng, buộc họ phải làm việc tới 14 giờ mỗi ngày để tồn tại.
Thách thức pháp lý và sự can thiệp của Chính phủ
Rủi ro lớn nhất của mô hình này nằm ở sự thiếu hụt các cơ chế bảo vệ. Phần lớn lao động linh hoạt đang rơi vào “vùng xám pháp lý”: không hợp đồng, không bảo hiểm y tế, không lương hưu và không trợ cấp thất nghiệp. Li Shuai, một nhà sản xuất video độc lập, phải tự trích một phần lớn thu nhập hàng tháng để đóng các loại bảo hiểm tự nguyện nhằm tự bảo vệ mình trước những biến động của thị trường.
Nhận diện được những hệ lụy về an sinh xã hội, chính quyền Trung Quốc đã bắt đầu thực hiện các biện pháp can thiệp quyết liệt. Kế hoạch 12 điểm được công bố vào cuối tháng 4 nhằm thiết lập hành lang pháp lý cho hơn 200 triệu lao động thời vụ. Các mục tiêu trọng tâm bao gồm: đảm bảo mức lương công bằng, tăng tính minh bạch của các thuật toán phân bổ công việc và gỡ bỏ các rào cản hành chính về hộ khẩu để người lao động dễ dàng tiếp cận bảo hiểm y tế và lương hưu.
Sự trỗi dậy của nền kinh tế gig phản ánh một thực tế sâu sắc: việc làm ổn định đang dần trở thành một đặc quyền thay vì là tiêu chuẩn. Với thế hệ trẻ hiện nay, lựa chọn giữa tự do hay ổn định không còn là một sự ưu tiên, mà là một bài toán sinh tồn khắc nghiệt giữa bối cảnh thị trường lao động đang biến đổi không ngừng.
Bạn nghĩ sao về xu hướng này? Liệu làm việc tự do có thực sự là lối thoát cho áp lực công việc hiện đại, hay chỉ là một hình thức bấp bênh mới? Hãy để lại ý kiến của bạn dưới phần bình luận nhé!
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tại sao giới trẻ Trung Quốc lại rời bỏ các công việc ổn định?
Nguyên nhân chính đến từ áp lực cạnh tranh cực lớn, sự mệt mỏi với văn hóa làm việc ‘996’ và mong muốn được tự chủ thời gian trong một thị trường lao động truyền thống đang bão hòa.
Nền kinh tế gig mang lại những rủi ro gì cho người lao động?
Người lao động tự do thường đối mặt với thu nhập bấp bênh, thiếu các chế độ an sinh xã hội cơ bản như bảo hiểm y tế, lương hưu, trợ cấp thất nghiệp và không có hợp đồng lao động chính thức.
Chính phủ Trung Quốc đang có biện pháp gì để hỗ trợ lao động tự do?
Chính phủ đã triển khai kế hoạch 12 điểm nhằm bảo vệ pháp lý cho lao động thời vụ, yêu cầu minh bạch thuật toán của các nền tảng công nghệ và gỡ bỏ rào cản hộ khẩu để người lao động tiếp cận bảo hiểm.
