Nội dung chính
Thị trường lao động Mỹ đang đứng trước một cuộc cách mạng chưa từng có, khi trí tuệ nhân tạo và khát vọng “hiệu quả” đẩy hàng trăm nghìn việc làm vào bờ vực tuyệt chủng.
Sụt giảm việc làm năm 2025
Dữ liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy trong suốt năm 2025, nền kinh tế chỉ tạo ra 584.000 việc làm mới – con số bé hơn tới 70% so với mức trung bình hơn 2 triệu việc trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng, thị trường chỉ bổ sung khoảng 48.000 việc làm, và các số liệu điều chỉnh của tháng 10, 11 cho thấy mức mất việc thực tế còn cao hơn dự báo.
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận xét: “Các chỉ số thất nghiệp không dao động nhiều, nhưng tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động đã chững lại rõ rệt.” Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, các chuyên gia cho rằng đây chủ yếu là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, từ năm 2025, “hiệu quả” đã không còn là một mục tiêu kinh doanh đơn thuần mà trở thành một “tôn giáo” trong các doanh nghiệp Silicon Valley và lan rộng sang toàn bộ khu vực tư nhân. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thực hiện một chiến dịch “đại san phẳng”: cắt giảm các tầng quản lý trung gian, thu gọn cơ cấu tổ chức và thay thế con người bằng AI.
Hậu quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị loại bỏ. Tại các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon, đợt sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
Không chỉ khu vực tư nhân, chính phủ Mỹ cũng không tránh khỏi xu hướng này. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), do Elon Musk chủ trì, đã yêu cầu nhân viên liệt kê toàn bộ nhiệm vụ để đánh giá năng suất; những người không phản hồi bị xem như tự nguyện từ chức. NBC News báo cáo, trong năm 2025, khoảng 265.000 nhân viên công vụ đã mất việc, trong đó tháng 10 chứng kiến đợt sa thải lớn nhất.
Áp lực lên lực lượng lao động trí thức
Với AI có khả năng viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính ngày càng tinh vi, các vị trí văn phòng truyền thống đang dần “đóng băng”. Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì. GPA của tôi không còn giá trị nếu không có cơ hội việc làm.”
Charley Kim, một nhân viên trẻ trong lĩnh vực công nghệ, mô tả thực tế tàn khốc: “Được gọi đi phỏng vấn giờ còn khó hơn cả việc vượt qua vòng phỏng vấn ban đầu.” Thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm – người lao động đang “bám ghế” vì sợ mất cơ hội.
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết, trong tháng 12 2025, việc làm tăng ở các ngành dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là chỉ số Fed theo dõi sát sao, vì mức tăng lương có thể duy trì áp lực lạm phát, khiến cuộc chơi lãi suất trở nên phức tạp hơn.
Theo báo cáo McKinsey (tháng 6 2025), gần 80% doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh, nhưng phần lớn vẫn chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.
Đối với người lao động, sự chờ đợi kết quả của “cược hiệu quả” trở thành một xa xỉ. Abbey Owens, một người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi muốn một công việc cụ thể, nhưng giờ tôi đã sẵn sàng nhận bất cứ công việc nào để tồn tại.”
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. đến thung lũng Silicon.