Nội dung chính
Nguyễn Thị Quế đã biến sơn mài truyền thống thành một ngôn ngữ tinh tế, khiến mỗi bức tranh như một khoảnh khắc thiền định.
Phong cách và đề tài sáng tạo
Họa sĩ Nguyễn Thị Quế (sinh 1952, Hà Nội) tập trung vào hai mảng chủ đạo: tĩnh vật và chân dung phụ nữ, trẻ em. Thay vì theo đuổi xu hướng thời sự hay thử nghiệm hình thức mới lạ, bà chọn vẽ những hình ảnh gần gũi, giản dị – những bông hoa Việt, những bình gốm Lý‑Trần, và những khuôn mặt miền núi. Như lời bà trích dẫn Lý Trực Sơn, “vẽ những gì gần gũi, thân thuộc là con đường duy nhất đưa tới sự chân thành”.
Tĩnh vật: Đối thoại giữa thời gian và không gian
Trong bộ sưu tập 30 tác phẩm của triển lãm “Sơn mài Nguyễn Thị Quế”, mỗi bức tranh đều là một “đối thoại” giữa màu sắc hiện đại và truyền thống. Bà dùng những mảng màu tinh tế, tối giản để làm nổi bật chất liệu sơn mài, tạo cảm giác như đang ngắm một bức tranh trong trạng thái thiền định. Sự giảm bớt chi tiết không làm mất đi chiều sâu, ngược lại, nó giúp khán giả tập trung vào “sắc” và “hình”.
Chân dung và sinh hoạt: Cảm xúc sâu lắng
Khác với tĩnh vật tĩnh lặng, các bức chân dung của bà lại mang âm hưởng của những chuyến công tác miền núi. Màu lam “bảng lảng” của Sa Pa, tiếng khèn Mông, và ánh sáng sương mù được lồng ghép trong lớp sơn, khiến nhân vật hiện lên trong trạng thái trầm tĩnh, gần gũi với thiên nhiên. Như một nhà phê bình ghi nhận, “sự tương phản của tĩnh và động, cũ và mới trong tranh của Nguyễn Thị Quế khiến người xem rung động”.
Đánh giá từ cộng đồng nghệ thuật
Họa sĩ và nhà phê bình Nguyễn Quân nhận định: “Trong hàng đầu của thể loại tĩnh vật sơn mài Việt Nam, Nguyễn Thị Quế là một trường hợp đặc biệt. 40 năm cống hiến với nhịp độ chậm rãi, bà tạo nên ít tranh nhưng mỗi tác phẩm đều là kiệt tác.”
Nhà nghiên cứu Vũ Huy Thông bổ sung: “Các bức tranh của bà giữ vững tinh thần truyền thống của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (1925‑1945), đồng thời mang nét riêng không thời gian, một vẻ đẹp tinh túy được rèn luyện qua hơn nửa thế kỷ”.
Hành trình học tập và sự nghiệp
Nguyễn Thị Quế bắt đầu học mỹ thuật từ lớp tiểu học, theo học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam và sau đó là Đại học Mỹ thuật Việt Nam – tổng cộng 12 năm đào tạo. Bà từng giảng dạy tại Trường Nghệ thuật Tây Bắc, Cung Thiếu nhi Hà Nội và Đại học Mở, đồng thời làm việc tại Công ty Mỹ thuật Quốc gia. Dù gặp khó khăn về kinh tế và vai trò gia đình, bà vẫn kiên trì với sơn mài, tham gia nhiều triển lãm trong nước và quốc tế, bao gồm Biennale Fuzhou 2016 (Trung Quốc).
Di sản và tầm ảnh hưởng
Những cuốn sách như “Tác giả tác phẩm hội họa điêu khắc nữ nghệ sĩ Việt Nam thế kỷ XX” (2003) và “Nữ nghệ sĩ tạo hình Việt Nam” (2023) đã ghi nhận vị trí của bà trong lịch sử nghệ thuật. Bà tự nhận mình là “be bé” nhưng lại mang một bản sắc riêng, được chồng – họa sĩ Lý Trực Sơn – khuyến khích và không gây áp lực. Môi trường gia đình yên bình ở Long Biên, nơi bà thường bắt đầu ngày mới bằng một tách trà và suy ngẫm về nghệ thuật, đã tạo nên không gian sáng tạo độc đáo cho các tác phẩm.
Nhìn lại, triển lãm “Sơn mài Nguyễn Thị Quế” không chỉ là một sự kiện nghệ thuật mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của mỹ thuật truyền thống Việt Nam, một giá trị đang dần được công chúng khám phá và trân trọng.
Việt Linh